بخش ۱: مقدمه – چرا درجهبندی الگو را یاد بگیریم؟
فرض کنید یک الگوی مانتو پایه برای سایز 38 دارید که بارها روی مشتریان مختلف تست کردید و از تناسب آن راضی هستید. حالا مشتری جدیدی با سایز 46 به شما مراجعه میکند. آیا باید از صفر تا صد الگو را دوباره بکشید؟ پاسخ خیر است.
درجهبندی الگو یا گریدینگ (Grading) تکنیکی است که با استفاده از آن، یک الگوی پایه را به صورت سیستماتیک به سایزهای بزرگتر یا کوچکتر تبدیل میکنید. در این مقاله از آموزشگاه خیاطی بِکسا، قدم به قدم به شما نشان میدهم که چگونه یک الگوی مانتو سایز 38 را به سایز 46 درجهبندی کنید.
این روش بر اساس سیستم مولر طراحی شده و برای مانتوهای زنانه، کت، بلوز و دامن قابل استفاده است. در انتهای مقاله، جدول افزایش هر قسمت را برای تمام سایزهای 34 تا 52 ارائه میدهیم.
بخش ۲: اصول پایه درجهبندی الگو در سیستم مولر
قبل از شروع کار عملی، باید چهار اصل پایه را بدانید.
اصل اول: محورهای درجهبندی (Grading Axis)
درجهبندی الگو در دو جهت انجام میشود: محور افقی (X) و محور عمودی (Y). نقطه صفر یا نقطه مرجع، جایی است که الگو در آنجا ثابت میماند و تغییرات به نسبت آن اعمال میشود. برای بالاتنه، نقطه مرجع معمولاً در خط کمر و نزدیک پهلو قرار دارد. برای دامن و شلوار، نقطه مرجع در خط باسن است.
اصل دوم: فاصله استاندارد بین سایزها در مولر
در سیستم الگوی مولر، فاصله هر سایز تا سایز بعدی به صورت استاندارد تعریف شده است:
- افزایش دور سینه، کمر و باسن در هر سایز: ۴ سانتیمتر
- افزایش عرض پشت و جلو در هر سایز: ۱ سانتیمتر (بخشی از افزایش ۴ سانتیمتری دور سینه)
- افزایش بلندی بالاتنه در هر سایز: ۰.۵ تا ۱ سانتیمتر
- افزایش طول آستین و دامن در هر سایز: ۱ سانتیمتر
اصل سوم: توزیع افزایشها بین قسمتهای مختلف الگو
افزایش ۴ سانتیمتری دور سینه در هر سایز، به صورت زیر بین قسمتهای مختلف الگوی بالاتنه تقسیم میشود:
- قسمت پشت: ۱.۵ سانتیمتر (۰.۷۵ سانت به بغل پشت + ۰.۷۵ سانت به خط مرکز پشت)
- قسمت جلو: ۲.۵ سانتیمتر (۱.۵ سانت به بغل جلو + ۱ سانت به خط مرکز جلو)
این تقسیمبندی بر اساس آناتومی بدن طراحی شده و باعث میشود تناسب الگو در سایزهای مختلف حفظ شود.
اصل چهارم: مقادیر ثابت و متغیر
برخی از خطوط الگو مانند خط سرشانه، خط زیربغل و خط کمر، در درجهبندی باید مقادیر مشخصی جابهجا شوند. این مقادیر برای همه سایزها ثابت نیست و با افزایش سایز، برخی خطوط بیشتر و برخی کمتر حرکت میکنند.
بخش ۳: ابزارهای مورد نیاز برای درجهبندی
برای انجام درجهبندی حرفهای، به ابزارهای زیر نیاز دارید:
۱. الگوی پایه سایز ۳۸ (کشیده شده روی کاغذ شطرنجی یا مقوای ضخیم)
۲. خطکش شفاف با درجهبندی سانتیمتر
۳. کادر مربع (T-square) یا خطکش زاویهدار
۴. مداد نرم و پاککن
۵. کاغذ جدید برای انتقال الگوهای سایزهای دیگر
۶. جدول افزایش درجهبندی (در انتهای مقاله ارائه شده است)
۷. پرگار برای انتقال دقیق خطوط منحنی
اگر قصد دارید مرتب درجهبندی انجام دهید، پیشنهاد میکنم یک خطکش درجهبندی مخصوص (Grading ruler) تهیه کنید که دارای شیارهایی با فواصل استاندارد است.
بخش ۴: آمادهسازی الگوی پایه سایز ۳۸
فرض میکنیم شما الگوی پایه بالاتنه مانتو را برای سایز ۳۸ دارید. این الگو شامل این قسمتهاست:
- قسمت پشت بالاتنه (از خط کمر تا سرشانه)
- قسمت جلو بالاتنه (از خط کمر تا سرشانه)
- الگوی آستین (کاپ آستین)
- خطوط راهنما شامل: خط کمر، خط باسن، خط زیربغل، خط سرشانه، خط مرکز جلو و مرکز پشت
اگر الگوی شما این خطوط را ندارد، ابتدا آنها را روی الگوی پایه مشخص کنید. این خطوط راهنما تعیین میکنند که هر قسمت از الگو چقدر باید جابهجا شود.
نکته مهم: الگوی پایه باید بدون جای دوخت (سیووم) باشد. اگر الگوی شما جای دوخت دارد، ابتدا آن را به خط دوخت اصلی برگردانید.
بخش ۵: درجهبندی قسمت پشت بالاتنه از سایز ۳۸ به ۴۰
بهترین کار این است که درجهبندی را گام به گام انجام دهید.
اختلاف سایز ۳۸ تا ۴۰
- دور سینه: ۴سانتیمتر افزایش
- عرض پشت: ۱ سانتیمتر افزایش
- بلندی بالاتنه: ۱ سانتیمتر افزایش
مرحله ۱: خطوط افقی (عمودی الگو)
- خط کمر را ۱ سانتیمتر به سمت پایین جابهجا کنید
- خط زیربغل را ۱ سانتیمتر به سمت بالا جابهجا کنید
- خط باسن را ۰.۵ سانتیمتر به سمت پایین جابهجا کنید
مرحله ۲: خطوط عمودی (افقی الگو)
- خط مرکز پشت را ۰.۷۵ سانتیمتر به سمت چپ جابهجا کنید
- خط بغل پشت را ۰.۷۵ سانتیمتر به سمت چپ جابهجا کنید
مرحله ۳: نقاط کلیدی
- سرشانه: ۰.۵ سانتیمتر به سمت بالا و ۰.۵ سانتیمتر به سمت چپ
- گودی گردن پشت: ۰.۳ سانتیمتر به سمت بالا
- زیربغل: ۰.۷۵ سانتیمتر به سمت چپ و ۱ سانتیمتر به سمت بالا
- خط کمر در بغل: ۰.۷۵ سانتیمتر به سمت چپ
بعد از جابهجایی نقاط، خطوط منحنی (یقه، حلقه آستین، بغل) را دوباره با دست آزاد یا با کمک الگوهای منحنی رسم کنید.
بخش ۶: درجهبندی قسمت جلو بالاتنه از سایز ۳۸ به ۴۰
قسمت جلو الگو، افزایش بیشتری نسبت به پشت دارد.
مرحله ۱: خطوط افقی (عمودی الگو)
- خط کمر را ۱ سانتیمتر به سمت پایین جابهجا کنید
- خط زیربغل را ۱ سانتیمتر به سمت بالا جابهجا کنید
- خط باسن را ۰.۵ سانتیمتر به سمت پایین جابهجا کنید
- خط سینه (خط برجستگی سینه) را ۰.۵ سانتیمتر به سمت بالا جابهجا کنید
مرحله ۲: خطوط عمودی (افقی الگو)
- خط مرکز جلو را ۱ سانتیمتر به سمت راست جابهجا کنید
- خط بغل جلو را ۱.۵ سانتیمتر به سمت راست جابهجا کنید
- خط پنس سینه را ۰.۵ سانتیمتر به سمت راست جابهجا کنید
مرحله ۳: نقاط کلیدی
- سرشانه جلو: ۰.۵ سانتیمتر به سمت بالا و ۰.۵ سانتیمتر به سمت راست
- گودی گردن جلو (یقه جلو): ۰.۳ سانتیمتر به سمت بالا و ۰.۳ سانتیمتر به سمت راست
- زیربغل جلو: ۱.۵ سانتیمتر به سمت راست و ۱ سانتیمتر به سمت بالا
- خط کمر در بغل جلو: ۱.۵ سانتیمتر به سمت راست
- نوک پنس سینه: ۰.۵ سانتیمتر به سمت راست و ۰.۵ سانتیمتر به سمت بالا
بعد از جابهجایی نقاط، خطوط منحنی را دوباره رسم کنید.
بخش ۷: درجهبندی آستین از سایز ۳۸ به ۴۰
آستین را همزمان با بالاتنه درجهبندی کنید تا حلقه آستین با حلقه بالاتنه هماهنگ باشد.
مرحله ۱: خطوط افقی
- خط آرنج را ۰.۵ سانتیمتر به سمت پایین جابهجا کنید
- خط مچ را ۱ سانتیمتر به سمت پایین جابهجا کنید
- خط کلاهک آستین را ۰.۵ سانتیمتر به سمت بالا جابهجا کنید
مرحله ۲: خطوط عمودی
- خط مرکز آستین (خط چین) را ۰.۵ سانتیمتر به سمت راست جابهجا کنید
- خط بغل آستین جلو و پشت را هر کدام ۰.۷۵ سانتیمتر به سمت راست جابهجا کنید
مرحله ۳: نقاط کلیدی
- بلندترین نقطه کلاهک آستین: ۰.۵ سانتیمتر به سمت بالا
- نقاط اتصال به زیربغل: ۰.۷۵ سانتیمتر به سمت راست و چپ
- نقاط مچ: ۰.۵ سانتیمتر به سمت راست و چپ
بخش ۸: از سایز ۳۸ تا ۴۶ – جمعبندی افزایشها
برای تبدیل سایز ۳۸ به ۴۶، اختلاف ۴ سایز داریم (۳۸ به ۴۰، ۴۰ به ۴۲، ۴۲ به ۴۴، ۴۴ به ۴۶). به جای انجام چهار مرحله جداگانه، میتوانید کل افزایشهای هر قسمت را جمع کنید و یکبار اعمال کنید.
جدول افزایشهای نهایی برای تبدیل سایز ۳۸ به ۴۶
| افزایش عمودی (سانتی متر) | افزایش افقی (سانتی متر) | قسمت الگو |
| 0 | 3 به چپ | مرکز پشت |
| 2 به بالا | 3 به چپ | بغل پشت |
| 2 به بالا | 2 به چپ | سرشانه پشت |
| 0 | 4 به راست | مرکز جلو |
| 2 به بالا | 6 به راست | بغل جلو |
| 2 به بالا | 2 به راست | سرشانه جلو |
| 2 به بالا | 0 | کلاهک آستین (بلندترین نقطه) |
| 0 | 3 به راست و چپ | پهنای آستین در زیر بغل |
| 4 به پایین | 0 | طول آستین |
بخش ۹: نکات کلیدی برای جلوگیری از خطا در درجهبندی
نکته ۱: خطوط منحنی را آزاد نکشید.
بعد از جابهجایی نقاط، برای رسم مجدد خطوط منحنی (مانند حلقه آستین، یقه، بغل)، حتماً از الگوهای منحنی (French curve) استفاده کنید. کشیدن دست آزاد باعث ایجاد خطا و عدم تقارن میشود.
نکته ۲: حتماً الگوی درجهبندی شده را روی کاغذ جدید منتقل کنید.
روی الگوی پایه تغییرات اعمال نکنید. الگوی پایه را حفظ کنید و هر سایز جدید را روی کاغذ جداگانه بکشید.
نکته ۳: بعد از درجهبندی، الگو را از نظر تطابق خطوط چک کنید.
خط بغل جلو و پشت باید در زیربغل به خوبی به هم بچسبد. خط سرشانه جلو و پشت باید هماهنگ باشد. خط کمر جلو و پشت باید در پهلو روی هم قرار بگیرد.
نکته ۴: برای سایزهای بسیار بزرگتر از الگوی پایه، تناسبات را دوباره چک کنید.
افزایشهای خطی برای سایزهای ۴۸ به بالا ممکن است باعث ایجاد خطا شود. در این سایزها، یک بار الگو را روی بدنه (ماکت) تست کنید و در صورت نیاز تنظیمات دستی انجام دهید.
بخش۱۰: تست کردن الگوی درجهبندی شده
بعد از درجهبندی الگو، قبل از برش پارچه نهایی، حتماً یک تست انجام دهید:
۱. الگوی سایز ۴۶ را روی پارچه ارزان (متقال، پاترون) ببرید.
۲. با جای دوخت ۱.۵ سانتیمتر بدوزید.
۳. روی مانکن سایز ۴۶ یا روی مشتری پرو کنید.
۴. چروکها و کشیدگیها را بررسی کنید.
۵. در صورت نیاز، اصلاحات را روی الگو اعمال کنید.
این مرحله تست، شما را از دوخت لباس نهایی با الگوی نامناسب نجات میدهد.
بخش ۱۱: دانلود PDF راهنمای درجهبندی
برای استفاده آسان در کارگاه، راهنمای کامل درجهبندی سایزهای ۳۴ تا ۵۲ را در قالب یک فایل PDF آماده کردهایم. این فایل شامل تمام جداول افزایش به همراه تصاویر خط به خط است.
برای دانلود فایل PDF راهنمای درجهبندی الگو – آموزشگاه خیاطی بِکسا، روی لینک زیر کلیک کنید:
📥 [دانلود راهنمای کامل درجهبندی الگوی مانتو (سایز ۳۴ تا ۵۲) – PDF]
منبع: کتاب “الگوی مولر به زبان آسان” آموزشگاه خیاطی بِکسا (نوشته خانم نرگس مظفر)
بخش ۱۲: جمعبندی
درجهبندی الگو یکی از مهارتهایی است که وقت یک خیاط را به شدت ذخیره میکند. با یادگیری این تکنیک، دیگر نیازی نیست برای هر سایز از صفر الگو بکشید. یک الگوی پایه خوب، میتواند مادر ۱۰ سایز دیگر باشد.
در این مقاله، قدم به قدم یاد گرفتید که چگونه الگوی مانتو سایز ۳۸ را به سایز ۴۶ تبدیل کنید. جدول افزایشها را برای تمام سایزها در اختیار شما قرار دادیم. از امروز میتوانید این روش را روی الگوهای دیگر خود (کت، بلوز، دامن و آستین) هم پیاده کنید.
اگر سوالی در مورد درجهبندی قسمتهای دیگر الگو (مثل یقه، پنس، جیب) دارید، در بخش نظرات بپرسید. همچنین اگر به راهنمای درجهبندی شلوار یا دامن نیاز دارید، در مقالات بعدی آکادمی بِکسا به آنها خواهیم پرداخت.
موفق و پایدار باشید.
آموزشگاه خیاطی بِکسا