در طراحی و دوخت دامن، انتخاب الگوی دامن نقش تعیینکنندهای در فرم نهایی، راحتی استفاده و تناسب با سبک پوشش دارد. دامن یکی از پایهایترین پوشاک زنانه است که تنوع الگوهای آن، امکان انتخابهای گستردهای را برای طراح و مصرفکننده فراهم میکند. هر الگو بر اساس ساختار برش، میزان آزادی حرکت، و کاربرد نهایی تعریف میشود و همین تفاوتهاست که مقایسهی آنها را ضروری میسازد.
انواع مدلهای دامن
به طور کلی، مدلهای اصلی دامن را میتوان در چند دستهی رایج معرفی کرد:
- دامن تنگ: الگوی ساده با خطوط عمودی، مناسب محیطهای رسمی و اداری.
- دامن فون: برش از کمر تا پایین بهصورت بازشونده، ایجاد تعادل میان راحتی و زیبایی.
- دامن کلوش: الگوی دایرهای با حجم و حرکت زیاد، مناسب موقعیتهای مجلسی و آزاد.
- دامن ترک: ساختار هندسی متقارن و طراحی چند تکه.
مقایسهی این مدلها معمولاً بر اساس سه محور انجام میشود:
- الگو و برش: شکلگیری فرم کلی و میزان پیچیدگی در طراحی.
- ساختار و دوخت: میزان مصرف پارچه، جزئیات فنی، و سطح مهارت لازم.
- کاربرد و تناسب: هماهنگی با اندامهای مختلف، موقعیتهای استفاده، و سبک پوشش.
ما در این مقاله به بررسی و مقایسه الگوی دامن تنگ، فون، کلوش و دامن ترک میپردازیم:
ویژگیهای دامن تنگ
در الگوی دامن تنگ همه قسمتهای دامن در بدن به صورت جذب میباشد و کاملا تحت کنترل است یعنی اگر مشتری در قسمتهای مختلف اندام دارای ویژگیهایی مانند شکم برجسته، باسن یا ران برجسته باشد، در دامن تنگ میتوان همه این عیوب اندامی را پوشاند. خط کمر این دامن بسته به اندام و سلیقه مشتری میتواند هر جایی انتخاب شود مثل گودی کمر، خط ناف یا حتی پایینتر از آن.
دامن تنگ یک مدل مجلسی است و ممکن است خیلی کاربردی نباشد اما دامنهایی که در روتین روزمره هم قابل پوشیدن هستند باید مقداری آزادتر باشند. بخصوص پایین دامن باید آزادتر باشد که در این صورت دامن تنگ به دامن (فون 1) تبدیل میشود.
محاسبه متراژ دامن تنگ
دامن تنگ یک قد پارچه نیاز دارد که متراژ آن میشود: قد دامن دلخواه مشتری با جای دوخت به اضافه 10 سانت روی پارچه با عرض 150 سانت.
ویژگیهای دامن (فون 1)
دامن (فون 1) همه ویژگیهای دامن تنگ را دارد با این تفاوت که پایین آن کمی آزاد است و به چاک نیاز ندارد. در این الگوی دامن محدودیتهایی هم داریم مثلا بیشتر از 7 تا 10 سانت نمیتوانیم پایین دامن را آزاد بگذاریم و از پهلوها به آن آزادی داده میشود و اگر بیشتر از این مقدار به آن آزادی بدهیم پهلوهای آن تیز میشود.
دامن (فون 1) هم با پارچههای نرم و لطیف هم با پارچههایی که ایستایی خوب دارند، قابل دوختن است؛ اما بهتر است برای دوخت آن از پارچههایی که ایستایی بیشتری دارند استفاده شود. در دامن تنگ هم بهتر است از با پارچههایی که ایستایی خوب دارند استفاده شود. تعداد درزهای دامن تنگ با دامن فون یک برابر است.
محاسبه متراژ دامن فون ۱
برای دامن (فون 1) هم مثل دامن تنگ = قد دامن دلخواه مشتری با جای دوخت به اضافه 10 سانت روی پارچه با عرض 150 سانت.
فرق آن با دامن تنگ این است که باید موقع برش الگوی پشت و جلوی دامن را بر عکس هم روی پارچه بیاندازیم و برش بزنیم.
ویژگیهای دامن (فون ۲)
دامن (فون 2) دامن جالب و عجیبی است زیرا هم مثل دامن تنگ تحت کنترل است هم محدودیتی ندارد و میتواند مثل دامنهای کلوش گشاد و آزاد باشد. از هر جایی که مشتری بخواهد و تصمیم بگیرد میتوان پایین آن را آزاد کرد. مثلا اگر مشتری بخواهد این دامن میتواند از کمر به بعد، از باسن کوچک به بعد یا از باسن بزرگ به پایین آزاد باشد و همگی این موارد امکانپذیر است.
محاسبه متراژ دامن فون ۲
در دامن (فون 2) بسته به آزادی پایین دامن به یک قد و نیم تا 2 قد دامن پارچه نیاز داریم. مثلا اگر قد دامن 80 سانت باشد، متراژ پارچه به این صورت است : یک 80 سانت + نصف آن (40 سانت) = 1 متر و 20 سانت + 10 سانت جای دوخت.
اِوَزمان چیست؟
به مقدار آزادی که به قسمت پایین دامن داده میشود اوزمان میگویند که مثل یک مثلث به الگوی دامن اضافه میشود. برای مثال مشتری انتخاب میکند که در دامن (فون 1) مثل دامن تنگ قسمت کمر، باسن کوچک و باسن بزرگ جذب باشد و فقط قسمت پایین دامن آزاد باشد، در این حالت ما به پهلوهای الگو هم در جلو هم پشت دامن حدود 7 الی 10 سانت اوزمان میدهیم و چون میخواهیم قسمتهای بالای دامن جذب بماند این 7 الی 10 سانت را مثل یک مثلث به خط باسن بزرگ در الگوی دامن صفر میکنیم.
اوزمان در دامن (فون 2)
هر چقدر میزان اوزمان در دامن (فون 2) کمتر و تعداد اوزمانها بیشتر باشد، نتیجه بهتر و دامن زیباتری خواهیم داشت. فقط باید دقت داشته باشید که میزان و تعداد اوزمانهای جلو و پشت دامن باید یکی باشند، مثلا اگر جلوی دامن را 4 قسمت کردیم پشت دامن هم باید به همان میزان باشد که غیر از تقسیمات وسط الگو آن را در نظر گرفته و به الگو اضافه میکنیم. در این دامن باید پهلوها هم اوزمان داشته باشند و تعداد و میزان آنها را هم مثل بقیه جاها در نظر میگیریم.
بهتر است در دوخت دامن (فون 2) از پارچههای نرم و لَخت استفاده شود اما با پارچههای پشمی و زمستانه هم قشنگ و جذاب است. در دامن (فون 2) هر چقدر پارچه نازکتر باشد باید اوزمانها بیشتر شود و دامن مجلسیتر میشود.
محاسبه میزان اوزمانهای یک دامن
به طور مثال شما میخواهید الگوی دامن (فون 2) را بکشید که پایین آن به 3 متر برسد، فرض کنیم دور باسن مشتری 100 سانت باشد در این حالت در دامن تنگ پایین دامن هم اندازه دور باسن است یعنی 100 سانت ولی وقتی میخواهیم الگو را به دامن فون دو تبدیل کنیم چون الگوی دامن روی ½ کشیده میشود، باید 2 متر دیگر را تقسیم بر 2 کنیم که میشود 100 سانت و این میزان را باید به صورت اوزمان به الگوی دامن اضافه کنیم.
میزان اوزمان در اینجا 100 سانت است که باید 50 سانت اوزمان به الگوی جلوی دامن و 50 سانت به الگوی پشت دامن اضافه شود. از آنجا که میزان و تعداد اوزمانهای جلو و پشت دامن باید یکی باشند، مثلا اگر 10 تا اوزمان 5 سانتی به جلوی دامن اضافه کردیم باید همین تعداد و میزان را هم به الگوی پشت دامن اوزمان بدهیم.
اما چنانچه پارچه لطیف بود و ریزش داشت بهتر است 20 تا اوزمان 2.5 سانتی در جلو و پشت دامن داشته باشیم تا به این عدد برسیم که نتیجه کار دامن زیباتر و مجلسیتری خواهد بود.
ویژگیهای دامن کلوش و انواع آن
دامن کلوش یکی از محبوبترین مدلهای دامن است که به دلیل فرم دایرهای و ریزش زیبا، هم در دوخت ساده و هم در استایل بسیار کاربردی محسوب میشود. این دامن در انواع مختلف مثل یک کلوش، دو کلوش و چهار کلوش طراحی میشود البته این مدل دامن را ربع کلوش، نیم کلوش و تمام کلوش هم نامگذاری میکنند. دامنهای کلوش از کمر به سمت پایین گشاد میشود و حرکت و ریزش پارچه باعث ایجاد فرم روان و زنانه میگردد.
دامن کلوش دقیقا نقطه مقابل دامن تنگ است و غیر از قسمت کمر که ایستایی دارد، همه جای آن روی تن آزاد است. در برش دامن کلوش به صورت زیر عمل میکنیم:
- دامن یک کلوش را روی یک لای پارچه برش میزنیم.
- دامن دو کلوش را روی دو لای پارچه برش میزنیم.
- دامن چهار کلوش را روی چهار لای پارچه برش میزنیم.
به همین ترتیب پایین دامن یک کلوش نصف دامن دو کلوش و پایین دامن چهار کلوش، دو برابر دامن دو کلوش آزادی دارد.
محاسبه متراژ دامنهای کلوش
دامن یک کلوش: ⅓ دور کمر + قد دامن مساوی است با طول و عرض پارچه که این مدل روی یک لای پارچه برش میخورد.
دامن 2 کلوش به این صورت است: ⅓ دور کمر + قد دامن مساوی است عرض پارچه و این عدد ضرب در 2 میشود طول پارچه.
در دامن 4 کلوش طول و عرض پارچه به این صورت است: ⅓ دور کمر تقسیم بر 2 + قد دامن ضرب در 2
در متراژ دامن 4 کلوش در خانمهایی که سایز بزرگ دارند و میخواهند قد دامنشان بلند باشد در این صورت عرض دامن بیشتر از 150 سانت میشود که باید برای دوخت این دامنها از پارچههایی با عرض 2 یا 3 متر استفاده کرد که برای لباسهای مجلسی و شب و عروس این پارچههای با عرض زیاد متداول هستند.
کمر دامن در دامن کلوش
کمر دامن در دامن کلوش میتواند دورکش یا با چین دوخته شود. میتوانیم عدد دور کمر را بزرگتر بگیریم به طور مثال ما ⅓ دور کمر را منهای یک میکنیم اگر از این عدد استفاده کنیم دامن دو کلوش عادی خواهیم داشت ولی اگر ⅓ دور باسن را استفاده کنیم دامن دورکش میشود.
نحوه محاسبه میزان چین در دامن کلوش
میزان چین در دامن کلوشبه ⅓ عدد دور کمر اضافه میشود مثلا 2 برابر یا 3 برابر چین در نظر میگیریم که باید به مقدار ⅓ اندازه مد نظر اضافه شود.
ویژگیهای دامن ترک
دامنهای ترک هم هیچ محدودیتی ندارند و کاملا تحت کنترل هستند و از هر جایی که مشتری دوست داشته باشد، میتوان به آن آزادی داد. تمام قسمتهای دامن ترک میتواند مثل دامن تنگ جذب باشد مثلا کمر، باسن کوچک، باسن بزرگ و حتی قسمت ران جذب باشد و از ران به پایین آزادی آن شروع شود که تبدیل به دامن ماهی میشود و این تغییرات روی الگوی دامن ترک با اوزمان انجام میشود.
محاسبه متراژ دامنهای ترک
در دامنهای ترک چه 6 ترک چه 8 ترک ما به 2 قد پارچه نیاز داریم.
جمعبندی و نکات پایانی
در این مقاله دیدیم که هر مدل دامن (تنگ، فون، کلوش و ترک) ویژگیهای خاصی در الگو، ساختار و کاربرد دارد:
- دامن تنگ: جذب و رسمی، مناسب استایلهای مجلسی و پوشش اندام.
- دامن فون ۱ و ۲: ترکیب کنترل و آزادی، با قابلیت تنظیم اوزمان برای ایجاد فرمهای متنوع.
- دامن کلوش: آزاد و روان، با ریزش زیبا و کاربرد گسترده از روزمره تا لباس عروس.
- دامن ترک: انعطافپذیر و قابل تغییر، از فرم جذب تا مدل ماهی، بسته به میزان اوزمان.
نکات کلیدی برای هنرجویان و علاقهمندان
- انتخاب پارچه: اگر شما دامنی میخواهید که ایستایی دارد، مثل دامن تنگ رسمی یا دامن فون یا دامن کلوش شما هم باید پارچه را مطابق عکس با ایستایی بالا و آهاردار مثل پارچه پشمی، کتان، فاستونی و کرپ انتخاب کنید و برعکس اگر در عکسی دامنی هست که رول ریز دارد باید از پارچههایی مانند لینن و شانتون و در لباسهای مجلسی از ساتن و حریر استفاده کنید که ریزش دارند و لَخت هستند. انتخاب مناسب پارچه بسیار مهم است.
- رفع عیوب اندامی: هر الگو قابلیت پوشاندن یا برجستهکردن بخشهایی از اندام را دارد؛ شناخت این ویژگیها برای طراحان و خیاطان ضروری است.
- محاسبه متراژ پارچه: از مهمترین بخشهای آموزش خیاطی است، زیرا مصرف پارچه در دامنها بسیار متفاوت است (از یک قد در دامن تنگ تا چند برابر قد در دامنهای کلوش).
برای یادگیری دقیق این مباحث، شرکت در دورههای آموزش خیاطی و بهویژه دوره نازک دوزی در یک آموزشگاه خیاطی معتبر بهترین مسیر است. در این دورهها هنرجویان علاوه بر شناخت الگوهای مختلف، مهارتهای عملی در برش، دوخت، محاسبه اوزمان و انتخاب پارچه را بهصورت کاربردی تمرین میکنند.
در نهایت، مقایسه الگوهای دامن نشان میدهد که هر مدل پاسخگوی نیاز و سلیقه متفاوتی است. تسلط بر این الگوها و تکنیکهای دوخت، هنرجو را قادر میسازد تا از یک دامن ساده تا یک لباس مجلسی پیچیده را با اعتماد به نفس طراحی و اجرا کند.
